Sorgulayan Denemeler-Bertrand Russell (İnceleme)
Büyük filozof ve matematikçi Russell bu eserinde çeşitli
kavramları sorguladığı 20 denemesine yer vermiştir. Dönemin aykırı sayılabilecek
aydınlarından biri olan Russell, 20. yy.’daki İngiliz toplumundan hareketle modern
dünyadaki temel sorunları ve görüşleri irdelemektedir.
Russell’a göre en temel problem insanların inançlarıdır. Russell
pek çok konuda ters düştüğü Marx ile, bu mesele üzerinde fikir birliği
ettiklerini belirtir. Russell da bir ateisttir. Ona göre rasyonel bir toplum
kurmak, sosyal ve ekonomik hayat üzerinde ilerleme katetmenin ön şartıdır.
Bilimsel temelli bir toplum inşaa edilmelidir, eğitim sisteminden ekonomiye
kadar her şeyin temel hareket noktası bilim olmalıdır. Russell, çocuklara dini
eğitimden ziyade bilim eğitimi verilmesi gerektiğini savunur.
20. yy.’ın başlarında hala batı dünyasında püriten (tutucu,
hatta yobaz) bir bakış açısı mevcuttu. Toplumsal ahlak anlayışının çoğu insan
tarafından dinden başka bir temele oturtulmadığı bir dönemdi. Eskisi kadar
olmasa da günümüzde bile ahlak anlayışının dinden başka temeli olmadığına
inanan insanların sayısı hiç de azımsanamayacak kadardır. Bir inanca göre suç
olan bir eylem, başka bir inanca göre suç olmayabilir. İnanç temelli bir adalet
ve ahlak anlayışı bu açıdan oldukça sakıncalı sonuçlar doğurabilir. Bireylerin
elbette inançları olabilir ama bu bireysel inancı ahlakın ve yasaların temeline
oturtmaya çalışmak kabul edilebilecek bir şey değildir. Farklı inançlara mensup
insanlar yasalar önünde eşit değerlendirilmelidir. Laikliğin 20.yy’ın ilk
çeyreğinden itibaren batı toplumuna şekil vermesi de bu açıdan sevindirici bir
hareket olmuştur. Russell o dönem toplumdaki bu durumu oldukça net çizgilerle
belirlemiştir.
Sorgulamanın eksik olduğu durumlarda dogmalar devreye girer
ve bu da bilimsel ilerlemenin önündeki en büyük engeldir. Russell gibi hayatını
matematiği mantıksal temellerle açıklamaya adamış bir adamdan son derece
objektif bir bakışla 20.yy. ve onun da ötesinde 21.yy. insanlarının profilini bu
eserde görmek mümkündür. Rasyonel bakış açısını eğitimden sanata, insan
ilişkilerinden ekonomiye kadar pek çok alanda uygulamak mümkündür. Kuşkusuz
Russell, bu anlamda en önemli yol göstericilerden biridir.
Yorumlar
Yorum Gönder