Duvar-Jean Paul Sartre (İnceleme)
Duvar, ya da orijinal adıyla Le Mur Jean Paul Sartre’ın beş
kısa hikâyesini içeren 1939 yılında yayımlanmış eseridir. Şüphesiz ki kitapla
aynı adı taşıyan “Duvar” isimli öykü, Sartre’ın külliyatında en önemli
eserlerden biridir ve bu sebepten ötürü bu incelemenin de konusudur.
DİKKAT! BU BÖLÜM ESER HAKKINDA DETAYLI BİLGİ İÇERMEKTEDİR.
Pablo, İspanya’nın özgürlüğü için Franco’nun falanjistlerine
karşı mücadele veren bir devrimcidir. Bir gün arkadaşları ile birlikte
yakalanır ve haklarında sorgusuz bir şekilde infaz kararı verilir. Bir gün
içinde idam mangasının önüne çıkarılacaklar ve idam edileceklerdir.
Pablo ve arkadaşları hücrede yaklaşan ölümlerini ve
çaresizliklerini yüzlerine vuran bir doktor ile karşılaşırlar. Bu karşılaşma
ile durumun vahametini anlayan Pablo, her baktığı yerde ölümün soğukluğunu
görmekte ve hissetmektedir. Geri sayım sürerken hayatının gereksizliğini
düşünür ve o zamana kadar yaşadığı hayatın gelecek için bir taslak olduğunun
farkına varır.
İdam kararının uygulanma vakti gelip çatar. Arkadaşları yaka
paça manganın karşısına dizilirken Pablo, ayrı bir odaya alınır. Kendisine
başka bir devrimci arkadaşının nerede olduğu sorulur. Pablo önce söylemek
istemez çünkü onun için kendi hayatının dava karşısında bir önemi yoktur ve
yaşama isteğini yitirmiş, yaşayan bir ölüdür artık.
Bir süre düşünmesi için yalnız bırakıldığında Pablo’nun aklına
faşistleri kandırmak gelir. Az kalan zamanında biraz eğlenmek ister. Faşistlere
arkadaşının bir mezarlıkta gizlendiğini söyler. Faşistler onu alıp hücreye götürürler
ve Pablo içten içe sevinmeye devam eder çünkü arkadaşı onun bildiğine göre
mezarlıkta falan değildir. Faşistler durumu öğrendiklerinde onu idam
edeceklerdir fakat Pablo onlara karşı bir oyun oynayarak, küçük de olsa bir
zafer kazanmış olacaktır.
Olaylar Pablo’nun beklediği gibi gelişmez ve infaz edilmez.
Pablo, tekrar yargılanacaktır. Hayatı bağışlanmıştır ve avluya götürülürken,
kalan son birkaç saatinde eğlenmek için yapıtığı ihbarın gerçek olduğunu,
arkadaşının tam da onun tarif ettiği yerde bulunduğunu öğrenir.
DİKKAT! BU BÖLÜM ESER HAKKINDA DETAYLI BİLGİ İÇERMEKTEDİR.
Duvar isimli hikâye, bir davanın, bir insanın özgürlüğünden,
özünden daha önce gelmediğini gösteren ve
Sartre’ın “Varoluş özden önce gelir.” ifadesini en iyi açıklayan
eserlerinden biridir. Söz konusu dava özgür Pablo’ya göre hayatından daha
önemlidir ve Pablo bu dava için canını vermeye hazırdır. Fakat ölümün soğuk
yüzü kendini gösterdiğinde en önemli dava bile önemini kaybetmektedir. Varoluşu
tehlikeye giren Pablo’yu burada bir açmaz beklemektedir. Arkadaşını ihbar
ederken içinde hayatta kalmaya dair ufak da olsa bir umudu olan Pablo için
varoluş bir an için bile olsa diğer bütün davaların önüne geçmiştir.
Sartre burada şu önemli soruyu sormaktadır: “Ne zaman
öleceğinizi bilseydiniz ne yapardınız?”. Bu soruya da Pablo’nun ağzından şu
cevabı veriyor:
“Tüm hayatım değersizdi. Çünkü bitmişti artık. Nasıl olup da
kızlarla gezip tozduğumu bir türlü anlamıyorum. Beni böyle bir ölümün
beklediğini bilseydim, kılımı bile kıpırdatmazdım.”
İnsanın hür iradesiyle verdiği kararlar, Sartre’ın
bahsettiği gibi alın yazısı dediğimiz şeyi belirliyor ama burada çok önemli bir
nokta var. Yukarıda Pablo’nun sözlerinde olduğu gibi, insanın öleceği zamanı
bilmesi, o öğrenme anından itibaren bütün hayatını ve yaptıklarını değersiz
kılmaya yetiyor. Sartre burada felsefesinin temelini oluşturan “özgürlük”
kavramının önemini vurguluyor ve özgürlüğü elinden alınarak ölüme mahkum
edilmiş bir insanın yaşadıklarını soğuk duvarlarlar üzerinden okuyucuya
aktarıyor. Özgürlüğü kısıtlanmış Pablo’nun son saatleri olduğunu düşündüğü
zaman, onun için aslında yaşanmamış bir hayatın son saatleri ve yaşanmayan bir
zaman oluyor. Varoluş, burada duvarı oluşturan buz gibi taşlar kadar sert bir
şekilde yüzümüze çarpıyor.
Her konuda olduğu gibi tabii ki bu konuda da farklı görüşler
ve eylemler tarih boyunca yaşanmıştır, gelecekte de yaşanacaktır. Sophie
Scholl’un Nazi rejmine karşı direnişi sonucunda korkusuz bir şekilde, hayatının
baharında ölüme gidişi gibi, örneklerini çoğaltabileceğimiz pek çok idealist
insan varoluşunu hiçe sayarak ölüme gitmiştir. Fakat ölümün geldiği anda
insanın içindeki yaşama isteği, ardılı Camus’nün de ortaya koyduğu gibi
Sartre’ın da felsefesinin en temel problemlerinden biridir ve insanın karşısına
bir “duvar” gibi dikilmektedir.
Neticede Pablo ve aynı hücreyi paylaşan diğer arkadaşları ve
aslında tüm insanlık için ortak olan tek bir şey vardır: Ölüm karşısındaki
eşitlik. Bunu da Pablo’nun ağzından Sartre şöyle dile getiriyor:
“Şimdi ise ikiz kardeşler gibi birbirimize benziyorduk işte,
salt birlikte gebereceğimiz için…”
Yorumlar
Yorum Gönder