Mutlu Ölüm-Albert Camus (İnceleme)
Mutlu Ölüm, Albert Camus’un 1937 senesinde Yabancı’nın
taslaklarını oluştururken yazdığı, ölümünden sonra 1970 yılında yayımlanmış,
Yabancı’nın öncülü ve bütünleyicisi olarak kabul edilebilecek olan romanıdır. Kitap,
Patrice Mersault adında, liman idaresinde memurluk yapan bir adam hakkındadır. Kitap
hakkında detaylı tahlillerden önce olay örgüsünden bahsetmek faydalı olacaktır.
DİKKAT! BU BÖLÜM KİTAP HAKKINDA DETAYLI BİLGİ İÇERİR.
Kitabın ilk sahnesi Zagreus adında zengin fakat iki bacağı
da bir kaza sonrasında kesildiği için yürüyemeyen ve iş göremeyen bir adamın Mersault
tarafından öldürülmesini anlatır.
Mersault’un annesi,
şeker hastalığı yüzünden ölmüştür. Bu durum onu fazlasıyla etkilemiştir.
Yoksulluk, Mersault için annesinin ölümü ile daha da katlanılmaz bir hale
gelmiştir. Mersault yoksulluğu ve annesine duyduğu özlem sebebiyle annesi ile
birlikte yaşadığı küçük odada yaşamaya devam etmekte, bir yandan da liman
idaresindeki sıkıcı memurluk görevini sürdürmektedir.
Genç adam annesinden kalan odada yaşarken, boş zamanlarında
dışarıyı gözlemlemekte ve akıp giden hayata öykünerek bakmaktadır. Zamanını
çoğunlukla cam kenarında sigara içmekle ve okumakla geçirmektedir. Ayrıca
birkaç haftadır tanıdığı Marthe adında biraz hafifmeşrep bir kadın ile ilişki halindedir.
Marthe ile olan ilişkisi, Mersault için onu hayata bağlayan yegâne
şeydir. Mersault, Marthe’yi bir gün sinemaya götürür ve orada Marthe’nin bir
adamla selamlaştığını görünce kıskançlıktan çılgına döner. O gece Marthe’ye o
adamın kim olduğunu sorar. Kendisinden önceki bütün âşıklarını bilmek
istediğini söyler. Genç kadın Mersault’a, sinemada gördükleri adam dışında
Zagreus adında bir adamla da ilişkisi olduğunu ve onunla ilişkisinin devam
ettiğini anlatır. Mersault, Zagreus adındaki bu gizemli adamı tanımak ister.
Zagreus ile tanışan Mersault kısa süre içinde adamdan
etkilenir ve onunla dost olur. Bir araya geldiklerinde yaptıkları sohbetlerde
Zagreus, Mersault’a hayatın tadını çıkarması ve mutlu olması gerektiği yönünde
telkinlerde bulunur. İki bacağını da bir kazada kaybetmiş olan Zagreus, kendini
örnek göstererek Mersault’a boş şeylere kaygılanmanın bir anlamı olmadığını
söyler. Bununla birlikte, Zagreus bacaklarını kaybedene kadar hatırı sayılır
boyutta bir servete de sahip olmuş, para ile mutluluğu yakalamıştır. Kendi
ifadesiyle tuvalete gitmekten bile aciz olduğundan ölmeyi istemektedir. Artık
dünyada misyonunu tamamladığına inanmaktadır. Bu noktada kitabın başındaki
sahneye dönüş yaşanır. Mersault Zagreus’u öldürür ve daha iyi bir iş bulduğu
bahanesiyle Zagreus’tan aldığı parayla birlikte yaşadığı şehri terk eder.
Cebinde çokça parası ve fazlasıyla boş vakti olan Mersault,
önce Prag’a gider. Kendini Prag’ın büyüsüne kaptıran genç adam, günlerce
amaçsız bir şekilde şehir sokaklarını turalayıp durur. Bu süre zarfında
zihnindeki düşünceler de onunla beraber gelmektedir. Şehrinden kaçmak,
Mersault’un iç sıkıntısını bir nebze azaltsa da bu sıkıntıyı tamamen yok
edememiştir.
Mersault, Avrupa’yı trenle dolaşmaya karar verir. Bu gezisi
sırasında hayatını gözden geçirir. Çıktığı bu yolculuğun, onun için bir kaçış
olmadığını düşünür. Artık hayatını kontrol etme özgürlüğünü eline almıştır
Mersault ve bu özgürlük ona büyük bir mutluluk vermiştir.
Avrupa seyahatinden sıkılan Mersault, Cezayir’deki
arkadaşlarından bir mektup alır ve Claire, Rose ve Catherine adındaki
arkadaşlarının yanına yerleşme kararı alır. Bir süre arkadaşlarının yanında
yaşadıktan sonra, şehirde tanıştığı Lucienne adında bir kadınla evlenme kararı
alır. Mersault, Kadınla evlenir ve bir köye yerleşir.
Genç adam Cezayir’de son derece basit ama mutlu bir hayat
yaşamaktadır. Mutlu olmak için başkalarına ihtiyaç duymadığını fark eder.
“Önemli olan mutlu olma isteğidir.” der. Aylar ve yıllar birbirini kovalar. Bir
gün Mersault ağır bir nöbet geçirir ve yatağa düşer. Ölümcül bir hastalığa
sahip olduğunun farkında olan Mersault, doktora bilincinin açık olmasını
istediğini, ölüme açık bir bilinçle gitmek istediğini söyler.
Kendince mutlu bir hayat yaşayan Mersault, mutlu ve bilinçli
bir şekilde ölüme gider.
DİKKAT! BU BÖLÜM KİTAP HAKKINDA DETAYLI BİLGİ İÇERİR.
Mutlu Ölüm, en başında da belirttiğim üzere, Camus’un
Yabancı’sı için bir taslak özelliği taşır. Orada da bir cinayet söz konusudur.
Yabancı’daki Mersault ile Mutlu Ölüm’deki Mersault arasındaki benzerlik
yalnızca cinayet ve kaçış değildir. İkisinin de annesi trajik bir şekilde
ölmüştür. Fakat Yabancı’daki Mersault, annesinin ölümünü oldukça normal
karşılamıştır. Acımasız şahitler, onun annesinin ölümüne bile üzülmeyecek kadar
taş kalpli biri olduğunu söyleyerek yargıcı etkilemiştir. Mutlu Ölüm’deki
Mersault ise Yabancı’daki adaşından çok daha fazla yumuşak kalplidir. Yabancı’nın
Mersault’u gibi apatik bir karakter yapısına sahip değildir.
Camus, Mutlu Ölüm’ü kurgularken, mutluluk konusundaki
düşüncelerini okuyucuya farklı bakış açılarından yansıtmayı başarmıştır.
Fakirlik içinde günde sekiz saat çalışarak boyunduruk altında bir hayata sahip
Mersault ile bacakları olmayan fakat çok fazla parası olan Zagreus arasında
oldukça ilginç bir benzeşim kurmuştur. Mersault’un sağlığı yerindedir fakat
parası yoktur ve bu yüzden mutsuzdur. Zagreus’un ise parası vardır ama sağlığı
yerinde değildir ve bu yüzden mutsuzdur. Camus, bu eserde mutluluğun sırrını
öncülü sayılabilecek Sartre gibi “özgürlük” olarak vermektedir. Mersault’un
Zagreus’u öldürdükten sonra bütün boyunduruklarından kurtulmuş, kendine ve iç
dünyasına zaman ayırmış, mutluluğu zamana yaymayı öğrenmiştir.
Öte yandan Camus umut ve hayata tutunma konusunda mutluluk
ve aşkın yerini de Mersault’un ağzından Lucienne’e söylenen şu sözlerle
belirlemektedir:
“Büyük acı yoktur, büyük pişmanlıklar, büyük anılar yoktur.
Her şey unutulur, büyük aşklar bile. Yaşamda aynı anda hüzün ve coşkunluğun
bulunuşu bundandır. Olayları görmenin ancak belli bir yolu vardır ve zaman
zaman ortaya çıkar. İşte bunun içindir ki, yaşamında büyük bir aşka, mutsuz bir
tutkuya sahip olmuş olmak yine de iyidir. Bu, en azından bizi çökerten nedensiz
umutsuzluklar için bir korumadır.”
Camus umudun önemini de şöyle vurgular:
“Özgürlük ve bağımsızlık kaygısı ancak hala umutla yaşayan
bir varlıkta duyulur.”
Sözgelimi aşk, umut, sıkıntı, bıkkınlık, üzüntü, mutluluk
gibi hissiyatların hayatta birer olumlu ve olumsuz yanının bulunması, hayatı
yaşanır kılan şeydir Camus’a göre. Mersault’u da ayakta tutan Lucienne gibi
Marthe gibi her zaman bağlanacak ve vazgeçecek bir kadın bulmuş olmasıdır.
Ölüm konusu ise kitabın isminden de anlaşılacağı üzere,
eserin üzerine kurgulandığı temeldir. Camus kitapta ölümü ikiye ayırır:
1)
Doğal Ölüm
2)
Bilinçli Ölüm
Doğal ölüm, Mersault’un Zagreus’u öldürmesidir. Bilinçli
ölüm ise, Mersault’un yaşadığı mutlu bir hayatın ardından gelen, mutlu bir
ölümdür. Mersault özgür bir biçimde
ölmüştür. Zagreus ise fiziksel engeli yüzünden özgür olamayan, kendini
öldürmekten bile aciz bir adamdır. Hayatına kendi isteği ile son verilmiş dahi
olsa, başka biri tarafından öldürülmüştür. Mersault ise ölümü büyük bir
olgunlukla ve tamamen açık bir bilinçle, hazırlıklı bir şekilde karşılamıştır.
Kitap hakkında yapılacak tahliller ve örneklemeler
çoğaltılabilir fakat şurası kesin; Camus bu eserde ölümün aslında o kadar da
korkulacak bir şey olmadığını ve doğal bir süreç olduğunu vurgulamaktadır.
Düşüş isimli eserinde de belirttiği gibi “Her şey için her zaman geç olacak,
çok şükür ki öyle.”. Belki de insan yaratıcılığının ve yaşama azminin ölümden
bir saniye, bir milisaniye öncesine kadar sürdüğü gerçeği, hayatı en kötü
durumlarda bile yaşanılabilir kılan yegâne şeydir. Camus’un Yabancı’da da,
Düşüş’te de, Mutlu Ölüm’de de vurguladığı en önemli gerçek budur. Aynı şekilde,
felsefesinin en temel problemini “Yaşamın yaşamaya değer olup olmadığı”
sorunsalı olarak belirlemesi de bunu doğrular niteliktedir.
Yorumlar
Yorum Gönder