Ex Libris İlkay H.

Heinrich Böll’ün 1963 yılında yayımlanan kitabı Palyaço, yazarın diğer kitapları gibi (Katharina Blum’un Çiğnenen Onuru, Ademoğlu Neredeydin, Savaş Bitince...) Alman toplumunun ve modern dünyanın eleştirisinin yapıldığı bir eserdir. Böll’ün oldukça vurucu bir dille anlattığı hikaye özetle şu şekildedir: Hans Schneier, oldukça varlıklı Protestan bir ailenin çocuğudur. Ailesinin tüm engelleme çabalarına rağmen palyaçoluk mesleğini seçmiştir. Başlarda oldukça eğlenceli ve kazançlı görünen palyaçoluk Hans için gittikçe daha zor bir hal alır. Palyaçoluğun zaten toplum tarafından aşağıda görülen bir iş olması, Hans’ın sanat olarak değerlendirdiği bu işin izleyiciler tarafından böyle algılanmaması Hans’ın işini daha da zorlaştırmaktadır. Sevdiği kadınla birlikte yaşayan Hans, kadına evlilik teklif eder fakat kadın Katoliktir ve doğacak çocuklarını Katolik olarak yetiştirmek istediğini belirtir. Hans, dindar olmasa da sevdiği kadının bu isteğini kabul etmez ve kadından ayrılır, da...

Böll’ün 1962 yılında “Savaş Çıktığında” isimli eser ile birlikte yayımladığı, İkinci Dünya Savaşı’nın bitişini konu alan hikâyelerinin derlemesinden oluşan bir eserdir “Savaş Bitince”. Kitap, yazarın da belirttiği gibi yazarın, “humar” yanı uykuyla uyanıklık arası bir gözle, ne toz pembe, ne de kapkara; tam da mavi ve tam da olması gerektiği gibi realist bir gözle gözlemlediklerini okura aktardığı hikâye türünden eserlerini içeriyor.   Hikâyelerinin genelinde, savaş sırasında bir marangoz ya da bir öğrenci, bir Alman ya da bir Rus, herkes eşittir diyor Böll. Ölüm, savaşın yarattığı en büyük trajedi, herkesi eşit kılar diyor. İnsan, savaşın acımasızlığı ve anlamsızlığı önünde aynı oranda acizdir diyor. “Bütün ölülerin derilerinin rengi aynıdır” diyor daha tanıdık bir ifadeyle. Söz gelimi “Ağaçlı Yolda Bir Buluşma” ismindeki hikâyede, 19 yaşında gencecik bir asker, yaşlı bir teğmenin kollarında can verir. Savaş, genç, yaşlı ayırt etmeden herkesi ölümün kucağına bırakır. ...